Eco Lean – jak za pomocą prostych metod osiągnąć poprawę wskaźników ekologicznych nie zaniedbując celów biznesowych

Wprowadzenie

Środowisko naturalne, ochrona jego zasobów, minimalizowanie negatywnego wpływu działalności człowieka coraz częściej stają się przedmiotem troski zarówno rządów, jak i szeregowych obywateli. Wraz z rozwojem tych trendów rośnie presja wywierana na firmy produkcyjne, żeby wytwarzanie dóbr pochłaniało mniej energii, mniej surowców, było prowadzone z mniejszymi ilościami odpadów, szkodliwych emisji do atmosfery czy też z mniejszym wykorzystaniem substancji niebezpiecznych dla środowiska. Tak rządy krajowe jak i organizacje międzynarodowe z roku na rok zwiększają liczbę regulacji prawnych, które zmuszają firmy do ograniczenia swojego wpływu na środowisko. Równocześnie rośnie, także w Polsce, świadomość konsumentów i presja społeczna na bycie „eko”. Stąd też wiele przedsiębiorstw decyduje się na wdrażanie systemu zarządzania środowiskowego zgodnego z wymaganiami normy ISO 14001 czy prowadzenie działań ujętych w koncepcji społecznej odpowiedzialności biznesu(ang. Corporate Social Responsibility – CSR). Szczególnie posiadanie przez firmę certyfikowanego Systemu Zarządzania Środowiskowego (SZŚ) obok certyfikowanego Systemu Zarządzania Jakością staje się powoli pewnego rodzaju standardem.

Z drugiej strony pojawia się pytanie o skuteczność podejmowanych działań proekologicznych. Badania przeprowadzone przed kilku laty przez wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska wykazały, że statystyki nałożonych kar za niespełnianie warunków ochrony środowiska wśród certyfikowanych organizacji nie odbiegają istotnie od przeciętnej krajowej[1]. Nasuwa się wniosek, że sam fakt posiadania certyfikatu nie gwarantuje jeszcze skutecznego funkcjonowania SZŚ. Do podobnych wniosków prowadzą wyniki sondażu przeprowadzonego przez Lean Enterprise Institute Polska w 2015 r. Wśród celów doskonalenia, jakie stawiają firmy produkcyjne przed swoimi menedżerami, efektywność ekologiczna znalazła się na ostatnim miejscu (wymieniona jedynie przez 14% respondentów). Najbardziej popularne cele doskonalenia koncentrowały się wokół aspektów produktywności (78%), kosztów (69%), poprawy jakości (59%) i skrócenia czasu realizacji zlecenia (57%), czyli aspektów czysto biznesowych[2]. Jedną z przyczyn tego stanu rzeczy jest to, że dążenie do poprawy ekoefektywności jest często kojarzone jedynie z kosztownymi inwestycjami w nowe, bardziej „zielone” technologie czy mniej energochłonne maszyny i urządzenia. To wiąże się zazwyczaj z koniecznością poniesienia wysokich kosztów inwestycyjnych, co z kolei dla wielu firm stanowi istotną barierę. Te same badania pokazały, że dla większości firm efektywność ekologiczna nie jest celem biznesowym. To z kolei przekłada się na niską motywację menedżerów do inwestowania zasobów w tego rodzaju projekty. Zespół LEI Polska wraz z niemieckim Instytutem Fraunhofera IPA badał też, jakie cechy powinna mieć metoda poprawy ekoefektywności, żeby była użyteczna dla przemysłu. Przedstawiciele przemysłu wyróżnili 4 takie cechy:

  • metoda powinna umożliwiać analizę w krótkim czasie (dnie lub tygodnie);
  • metoda powinna być łatwa do nauczenia się przez menedżerów i inżynierów (bez konieczności kupowania kosztownych aplikacji lub licencji, bez lub z minimalnym doradztwem zewnętrznym);
  • koszt wdrożenia metody powinien być niski, co oznacza, że metoda koncentruje się na innowacjach organizacyjnych;
  • metoda powinna wpływać na środowisko i biznes („2 w 1”), co oznacza, że proponowane innowacje powinny skutkować poprawą zarówno aspektów ekologicznych, jak i celów biznesowych (np. zysku, kosztów, jakości) przedsiębiorstwa; świadomość, iż przy tym samym wysiłku cele biznesowe i ekologiczne zostaną osiągnięte wpływa pozytywnie na motywacje menadżerów.

Działania proekologiczne = doskonalenie biznesu

Z uwagi na ostatnią wymienioną pożądaną cechę metod poprawy ekoefektywności najlepiej byłoby poszukiwać takich obszarów w procesie produkcyjnym przedsiębiorstwa, gdzie Kluczowe Wskaźniki Efektywności (ang. KPI – Key Performance Indicator) są spójne z aspektami środowiskowymi. Przykładowo, redukcja zużycia olejów maszynowych przekłada się z jednej strony na obniżenie kosztów produkcji, a z drugiej zmniejsza wpływ zakładu na środowisko naturalne. Realizacja projektu doskonalącego w takim obszarze prowadzi do sytuacji „win-win”. Z jednej strony poprawia efektywność ekologiczną, z drugiej dzięki redukcji kosztów jest łatwiejsza do przeprowadzenia w organizacji poprzez powiązanie z aspektami biznesowymi.

 

Dla skutecznej poprawy ekoefektywności autorzy proponują metodykę składającą się z czterech kroków (Rys. 1):

Krok 1 Analiza Orbit View

Krok 2 Wybór projektu doskonalącego

Krok 3 Eco raport A3, studium zużycia zasobów

Krok 4 Zastosowanie narzędzi Lean

 

Rys. 1 Metodyka doskonalenia procesów produkcyjnych

Krok 1 Analiza Orbit View

Proponowane podejście zakłada, że cele proekologiczne muszą być spójne z celami biznesowymi. Praktyka pokazuje, że jeśli są celem samym w sobie to często są spychane przez działania pilniejsze, związane z kosztami, jakością czy dostarczaniem produkcji na czas.

Pomocna tu może być analiza Orbit View. Nazwa pochodzi od angielskiego wyrażenia „widok z orbity”. Spojrzenie na proces „z dużej odległości” pozwala skoncentrować się na głównych punktach, najbardziej istotnych kwestiach, bez zbytniego zagłębiania się w szczegóły. Ma to tę zaletę, że wykonanie tej analizy nie wymaga wielu danych i długiego przygotowania. Dzięki temu jest łatwa do zrozumienia i komunikowania. Analiza Orbit View może z powodzeniem zostać wykonana w czasie jednodniowego warsztatu z grupą pracowników nieposiadających specjalistycznej wiedzy.

Analiza Orbit View umożliwia identyfikację potencjalnych projektów doskonalących zorientowanych jednocześnie na poprawę jakości, redukcję czasu dostawy, minimalizację kosztów, a także minimalizację negatywnego wpływu przedsiębiorstwa na środowisko naturalne. Poprzez zestawienie ze sobą Kluczowych Wskaźników Efektywności (KPI) oraz Kluczowych Wskaźników Efektywności Ekologicznej (ang. Key Environmental Performance Indicator – KEPI) można łatwo zidentyfikować relacje między nimi. Dla każdego procesu zapisuje się zestaw wskaźników biznesowych, które go dotyczą oraz zestaw wskaźników ekologicznych. Dla każdego ze wskaźników zapisuje się wartość celu, wartość realizacji, a także jak bardzo priorytetowa jest jego poprawa dla całego przedsiębiorstwa (wymagane są pilne działania doskonalące, działania mogą zostać podjęte lub nie ma potrzeby podejmowania działań).

Poniżej przedstawiono przykład, gdzie za pomocą Orbit View zidentyfikowano relację pomiędzy poprawą wydajności a redukcją zużycia energii, a zatem redukcję negatywnego wpływu przedsiębiorstwa na środowisko naturalne (Rys. 2). Przeprowadzony potencjalnie w tym obszarze projekt doskonalący pozwoli uzyskać korzyści zarówno dla biznesu, jak i ochrony środowiska.

Rys. 2 Zarys metody Orbit View – analiza procesu pod kątem poprawy wskaźników biznesowych i ekologicznych

Krok 2 wybór projektu doskonalącego

Drugim krokiem w proponowanej metodyce jest wybór projektu doskonalącego. Dokonuje się go w oparciu o dwa kryteria: priorytet poprawy wskaźników oraz współzależność między Kluczowymi Wskaźnikami Efektywności (KPI) oraz Kluczowymi Wskaźnikami Efektywności Ekologicznej (KEPI).

Dla ułatwienia przeprowadzenia oceny, a co za tym idzie wyboru obszaru do doskonalenia, proponuje się stosowanie trzystopniowej skali. I tak dla priorytetyzacji zdefiniowano ją jako:

0 – brak lub niska współzależność,

1 – umiarkowana współzależność,

2 – wysoka współzależność;

a dla oceny siły oddziaływania jako:

0 – wskaźnik spełnia cel,

1 – niewielka luka między celem a rzeczywistą wartością, reakcja może być odroczona,

2 – znacząca luka między celem a rzeczywistą wartością, potrzebna pilna reakcja.

Dla ułatwienia analizy można skorzystać z matrycy (Rys. 3), w której dokonuje się oceny z dwóch perspektyw:

  • biznesowej: koszt, jakość, itd. w zależności od strategii przedsiębiorstwa;
  • ekologicznej: zużycie energii, odpady materiałów, itp. w zależności od specyfiki przedsiębiorstwa.

Korzystając z przedstawianego na Rys. 3 przykładu, priorytet poprawy zużycia energii (na podstawie KPI analizowanych w kroku pierwszym) został oceniony na 2 (czyli że luka między celem a aktualną wartością jest znacząca i przedsiębiorstwo nie chce odraczać działań doskonalących). Identyczną ocenę uzyskał aspekt kosztowy. Zespół doskonalący podczas przeprowadzania tej analizy, na podstawie doświadczeń i wiedzy, oszacował, iż siła zależności między kosztem (KPI) a zużyciem energii (KEPI), na tle innych aspektów danego przedsiębiorstwa, jest umiarkowana (stąd ocena 1). W związku z tym, na przecięciu kolumn koszt – zużycie energii dokonuje się przemnożenia: 2x2x1=4.

Stosując tę metodę, należy w identyczny sposób ocenić wszystkie relacje priorytetu poprawy wskaźników oraz współzależności między KPI i KEPI. Pozwala to pogodzić dwie perspektywy: biznesową i ekologiczną, a działania doskonalące skupić na tych obszarach, gdzie współzależność jest największa (ocena jest najwyższa). Korzystając z przykładu przedstawionego na Rys. 3, działania doskonalące powinny skupiać się na zużyciu energii, co pozytywnie przełoży się na koszty i wydajność przedsiębiorstwa.

Rys. 3 Matryca wyboru projektu doskonalącego

Krok 3 Pogłębiona analiza – Eco raport A3 i Studium Zużycia Zasobów

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. więcej. Zamknij